Zasady Ścieżki Mistrzów Khwajagan

Zasady Ścieżki Chwadżagan Tajemny Krąg Mistrzów Sufickich

Wiele osób pyta o relacje pomiędzy sufizmem, jego ścieżkami, tariqami, a tradycyjną religią islamu na bazie której sufizm powstawał i rozkwitał, nawet jak niektóre jego elementy pochodzą z czasów dawniejszych, co nie dziwi, jako, że sam islam należy do przekazu istotnego tradycji abrahamowej oraz prorockiej, wywodzi się z nauk i praktyk dawnych szkół prorockich, aczkolwiek, intencja powstania islamu jest taka, żeby oczyścić dawne tradycje prorockie z naleciałości, błędów i odchyłów, a skupić na tym, co najważniejsze i najistotniejsze w praktyce religii, duchowości i wiary w Boga. Podejście związane z dawnym kręgiem mistrzów sufickich znanym jako Khwajagan (Khwājagān) oraz suficką szkołą (zakonem) Naqshibandi jest jednym z wzorcowo klasycznych i warto opinie i poglądy na temat znajdowania prawdziwej tariqah (ścieżki) wyrażone w artykule zawsze mieć na uwadze, a najlepiej ugruntowane w sercu. Khwājagān pochodzi od Khwāja (Khwadża, Chładża, Xvaja, Hodża; Mistrz, Władca), kręgu mistrzów władających nad większymi braterstwami sufickimi duchowych tasawwuf, sufizmu, z Azji Środkowej, od Kaszmiru po Kurdystan, częściej używanemu pomiędzy X, a XVI wiekiem e.ch, chociaż znanemu już w VIII wieku, a wielce popularnemu wśród praktyków sufickich ścieżek Naqszbandi, Khalwati (Halveti), Yasawi, Malamati, Sarmoung (od Simurgha w pismach Fariduddin Attara), Subudhi, Chishti i innych tariqatów. Mistrz jest Mistrzem, a Khwajagan to Krąg Mistrzów, Braterstwo Mistrzów oparte na osobistych spotkaniach i personalnej znajomości pomiędzy Mistrzami, którzy wzajemnie się wspierali, a w razie potrzeby korygowali i konsultowali. Założyciel Chishti Tariqatu Hazrat Iszaq Szami jest Khwadżą, tak samo jak założyciel Subudhi Tariqatu, Pir Hazrat Tahir Pak Subuh. Oddajemy zatem głos wielkiemu sufickiemu mistrzowi Zakonu Nakszibandi ze Stambułu w Turcji.

++++++++++++++++++

Khankah-e-Moula - Siedziba Khwajagan - Śrinagar, Kaszmir, Indie

Jakie są zasady Ścieżki Khwajagan (Mistrzów, Chładżagan, Khwadżagan, Xvajagan)? Zasady Drogi Khwadżagan (Mistrzów), wyjaśnione punkt po punkcie w tym artykule. Uczeni islamu czerpią swoje zasady z Koranu i Sunny. Podobnie uczeni tasawwufu również uzasadniali swoje poglądy dowodami z szariatu, podobnie jak imamowie mudżtahidzi. Jednak w niektórych tariqach, gdzie szejkowie nie zostali wybrani spośród osób, które zinternalizowały i przyswoiły sobie zewnętrzne zasady religii, doszło czasami do pewnych potknięć z powodu dominacji chociażby pijaństwa czy narkomanii. Jednak tam, gdzie przewodnikami różnych tariqów byli i są ludzie wiedzy, czyli uczeni i gnostycy (arifowie), którzy również zinternalizowali zewnętrzne aspekty religii (din), byli oni chronieni. Podobnie w historii tasawwuf, duchowości i mistyki, suficki zakon Naqshiband kontynuował naukę Koranu i Sunny, a ponieważ jego przewodnicy wywodzili się z grupy „Khwadżagan”, czyli byli wykwalifikowanymi uczonymi, tariqat ten znany jest pod tą nazwą. Przypomnijmy teraz główne znane założenia drogi Khwadżagan i w ten sposób zilustrujmy niezbędne zasady, którymi powinien charakteryzować się zasadniczo każdy rzetelny suficki tariqat, każda suficka ścieżka ubrana w szaty braterstwa i zakonu mistyków.

1. Pierwszą zasadą drogi Khwadżagan jest przyjęcie credo ahl as-sunnah wa jama (dżama)’. Droga Khwajagan przez całą historię przyjmowała jako podstawę sunnickie rozumienie islamu za podstawę swojego tariqatu, chroniąc w ten sposób swoich członków przed pewnymi szalonymi ezoterycznymi (batini) i hurufickimi[1] trendami.

2. Drugą zasadą drogi Khwadżagan (w spolszczeniu Chładżagan) jest głębokie oddanie Świętej Księdze i Sunnie. Uczy, że postęp duchowy nie może być osiągnięty bez skrupulatnego stosowania Sunny, jakkolwiek „drobne” by się to nie wydawało, takie jak jedzenie, picie, spanie i inne codzienne czynności. Dlatego zwolennicy i praktycy (murid), którzy wkraczają na drogę Khwadżagan, z niemałym trudem podążają za najmniejszym wskazaniem Proroka Allah Boga (pokój i błogosławieństwo z nim) z wielką miłością i entuzjazmem. 

Mistrz Bajazid Bistami ma na ten temat następujące zdanie:

„Nawet jeśli widzisz osobę obdarzoną nadzwyczajnymi mocami (karamat, charyzmaty) i potrafiącą siedzieć ze skrzyżowanymi nogami, unosząc się w powietrzu, nie daj się od razu nabrać. Przede wszystkim sprawdź, czy przestrzega ona boskich przykazań i zakazów, czy zachowuje boskie granice, czy właściwie wypełnia nakazy szariatu (prawa)”. Jeśli tak nie jest, to nie jest to karamat, lecz istidraj[2]”.[3]

Szah Naqshiband podsumował[4] swój tariqat jako zgodny z Sunnah Posłańca Allaha (pokój i błogosławieństwo z nim) i słowami Towarzyszy (oby Allah Bóg był z nich zadowolony):

„Cokolwiek osiągnęliśmy (duchowo) dzięki łasce Allah Boga, osiągnęliśmy dzięki działaniu zgodnie z wersetami Świętego Koranu i hadisami Posłańca Allah Boga (pokój i błogosławieństwo z nim). Aby zobaczyć rezultaty swoich uczynków, należy przestrzegać zasad taqwy i szariatu, przyjąć azimah (stanowcze i ścisłe przestrzeganie zasad), działać zgodnie z zasadami ahl as-sunnah wa jama (dżama) i unikać wszelkich innowacji (bida)”[5], gdzie innowacje to często doraźne pomysły, które nie zawsze są zgodne z tradycją sufickich nauk i praktyk.

„Ci, którzy posiadają mądrość i rozeznanie, napotykając pewne duchowe nieoczekiwane czyny lub wydarzenia, ocenią je na podstawie szariatu (szkoły prawnej, w tym szczególnie hanafi (Azja) ub maliki (Afryka)). Jeśli te czyny są zgodne ze standardami szariatu, uwierzą w nie. Jeśli sprzeciwiają się szariatowi, nie będą ich w ogóle brać pod uwagę”.

Jeden z wielkich uczonych i mistrzów sufickich powiedział:

„Nie zaakceptuję żadnego słowa, które pochodzi z mojego serca, bez sprawdzenia go przez Koran i Sunnę[6]

3. Inną zasadą drogi Khwadżagan jest działanie zgodnie z „azimah”, a nie „ruhsa”.

Abdulkhaliq Ghujdawani powiedział:

„Podążajcie drogą azimah i trzymajcie się z dala od ruhsah (uprawnień), podążajcie drogą Posłańca Allaha (pokój i błogosławieństwo z nim), stosujcie jego Sunnę i unikajcie innowacji (bida’)”. Podczas swojej drogi oczyszczenia (sayr-i suluq) Shah Naqshiband zawsze stosował się do tych nakazów i rad, mówiąc:

„Bycie muzułmaninem oznacza poświęcenie się zasadom szariatu”, przestrzeganie standardów taqwa, działanie z dbałością i unikanie uzależnień, najlepiej jak potraficie. Zdolność, jest w swej całości lekka, łatwa i pełna miłosierdzia. Wszystkie te środki prowadzą do osiągnięcia stopni świętych (awaliya) i innych wielkich stanów.

Awliyaullah (przyjaciele Allaha) osiągają stan świętości poprzez trening, jaki zapewniają te atrybuty”[7]

4. Mistrzowie drogi Khwajagan (Khawadżagan, Chładżagan) zawsze postępowali bardzo ostrożnie w kwestii legalnego zaopatrzenia. Szach Nakszibandi z zapałem unikał nielegalnego zaopatrzenia, a także unikał jedzenia czegokolwiek wątpliwego i nie pozwalał swoim uczniom jeść z tego, co również było wątpliwe[8]. Uważał również jedzenie władców państwowych za wątpliwe i dlatego nigdy nie jadał przy stole króla Husajna[9].

Baqi Billah stanowczo podkreślał kluczowe znaczenie spożywania legalnego zaopatrzenia, aby czynić postępy na ścieżce tasawwuf (duchowości i mistyki), mówiąc:

„Należy zadowalać się niewielką ilością jedzenia i przywiązywać dużą wagę do tego, aby drewno, woda i garnki, w których się je gotuje, były legalnie pozyskiwane. Również ten, kto przygotowuje posiłek, nie powinien być nieuważny i powinien przygotowywać jedzenie ze świadomością, że znajduje się w obecności Boskości. Pożywienie przygotowane bez należytej uwagi na te kwestie będzie wydzielać taki dym, który zablokuje kanały dobrobytu”[10]. Oprócz tego, czy jedzenie jest dozwolone, czy niedozwolone (halal lub haram), nawet nastrój osoby, która je przygotowała, może mieć wpływ na stan, działania i jakość kultu tych, którzy je spożywają. Ukazuje to zatem wagę podejścia do jedzenia.

5. W tradycji Khwadżagan, oprócz obowiązkowych aktów, dużą wagę przywiązuje się również do nadobowiązkowego kultu i prawych uczynków. Każdy rodzaj prawego uczynku jest postrzegany jako kluczowa inwestycja w życie wieczne, a możliwość jego wykonania jest uważana za wielką szansę.

Mistrz Junayd Baghdadi (niech Allah się nad nim zmiłuje) powiedział:

„Nie doszliśmy do tasawwuf przez plotki, kłótnie czy awantury. Przybyliśmy pomimo głodu, bezsenności i szczerości oraz poddania, z oddaniem i czcią oddając się naszym prawym czynom”.

Khwaja Khwajagan - Największy Khwaja Garib Nawaz Khankah

6. Droga Khwadżagan ma na celu wyrobienie u podróżników duchowych charakteru Świętego Proroka Muhammada (niech pokój i błogosławieństwo będą z nim); nakazuje ona traktować ludzi z najlepszym charakterem.

Prorok Muhammad (niech pokój i błogosławieństwo będą z nim) powiedział w hadisie:

„W Dniu Zmartwychwstania nic nie będzie cięższe na szalach wierzącego niż dobry charakter. Allah Najwyższy brzydzi się tym, kto zachowuje się niewłaściwie lub wypowiada niewłaściwie słowa” (Tirmidhi, Birr, 62/2002).

„Anioł Gabriel (Dżibrail) powiedział mi, że Allah powiedział:

„Ta religia (czyli islam) jest religią, którą wybrałem dla Siebie i z której jestem zadowolony. Przystoi jej tylko hojność i dobre usposobienie. Dopóki żyjecie jako muzułmanie (wierzący), podnoście tę religię na wyższy poziom, pielęgnując te dwie cechy” (Haysami, VIII, 20; Ali al-Muttaqi, Kanz, VI, 392).

7. Rzeczywistość drogi Khwadżagan polega na postrzeganiu siebie w obecności Allah Boga, poprzez pamiętanie o Nim w sercu i kontemplację. Podróżnik duchowy (saliq) nigdy nie powinien być w stanie nieuważności wobec Allaha i powinien pamiętać, że jest zawsze w Jego obecności i że Allah jest zawsze z nim.

8. Droga Khwadżagan przywiązuje wielką wagę do pożytecznej wiedzy. Podróżnik (saliq) powinien uczyć się i czerpać korzyści z nauk religijnych, żyć zgodnie z nimi i pomagać innym w tym samym.

Abdul Khaliq Ghudżdawani (niech Allah się nad nim zmiłuje) powiedział, że osiągnięcie stanu unicestwienia nafs (ego) jest możliwe tylko poprzez wzięcie Koranu w prawą rękę, a hadisu w lewą i podróżowanie w świetle (an-Nur), jakie dają te dwie rzeczy[11]. Radząc jednemu ze swoich uczniów, powiedział:

„Naucz się nauk fiqhu i hadisów i trzymaj się z dala od ignorantów wśród sufich”[12].

Mistrz Bahauddin Naqshiband (niech Allah się nad nim zmiłuje) jest przyjacielem Allaha, szczególnie uczony w naukach hadisów i przywiązuje wielką wagę do wiedzy i uczonych. Z powodu tej jego szczególnej cechy, wielu nauczycieli i uczniów z meczetu w Bucharze przybyło, aby go naśladować i uczestniczyć w jego zgromadzeniach. Kiedy to się zaczęło, niektórzy z uczonych obawiali się, że medresy zostaną opróżnione. W odpowiedzi Bahauddin Naqshiband powiedział do tych uczonych:

„Pozwólcie, że wyjaśnimy wam nasz tariqat, a jeśli zauważycie coś sprzecznego z Koranem lub Sunną, powiedzcie nam, a my to porzucimy”. Uczeni nic nie znaleźli i powiedzieli:

„Wasz tariq jest prawy (to znaczy zgodny z Koranem i Sunną) i nie mamy nic przeciwko”. Niektórzy z nich powiedzieli:

„Czapka, którą nosicie, jest środkiem do sławy”.

Bahauddin odpowiedział:

„Ponieważ moja czapka jest środkiem do kłótni, byłoby bardziej właściwe jej nie nosić”. Następnie zdjął ją i dał biednemu człowiekowi[13]. Po tym wydarzeniu szacunek, jakim uczeni darzyli Bahauddina Naqshibanda (niech Allah się nad nim zmiłuje), wzrósł jeszcze bardziej.

9. W tradycji Khwadżagan nie ma miejsca na wycofanie się do życia w ciągłym odosobnieniu i dystansowanie się od ludzi. W takim odosobnieniu istnieje niebezpieczeństwo sławy. Przebywając wśród ludzi, sufi powinien szukać każdej okazji, by służyć religii Allaha i Jego sługom. Islam nakazuje muzułmanom zjednoczenie się i utworzenie wspólnoty. Doskonały wierzący uczy się być razem z Allahem, przebywając wśród ludzi.

Prorok Muhammad (niech pokój i błogosławieństwo będą z nim) powiedział:

„Muzułmanin (wierzący), który przebywa wśród ludzi i znosi ich cierpienie (troszczy się o ich problemy i zaspokaja ich potrzeby), jest lepszy od tego, który nie przebywa wśród nich i nie znosi ich cierpienia” (Tirmidhi, Qiyamah, 55/2507).

Następujące słowa Hazrat Aliy (niech Allah będzie z niego zadowolony) są pełne mądrości:

„Są dwa dobrodziejstwa, z których nie wiem, które cieszy mnie bardziej: Pierwsze to takie, gdy ktoś przychodzi do mnie z nadzieją na zaspokojenie swoich potrzeb i prosi mnie szczerze o pomoc. Drugie to takie, gdy Allah Najwyższy posługuje się mną, aby spełnić lub ułatwić pragnienie tej osoby”.

„Wolę ulżyć w cierpieniu muzułmanina, niż posiadać świat pełen złota i srebra” (Ali al-Muttaqi, VI, 598/17049).

Każdy muzułmanin (wierzący) jest odpowiedzialny za stan rzeczy na świecie, zgodnie ze swoim potencjałem i możliwościami, jakie mu dano. Ma obowiązek troszczyć się o sprawy muzułmanów i podejmować wysiłki, aby islam panował. Ci, którzy prowadzą indywidualistyczne i egoistyczne życie, pozostając obojętnymi na problemy swoich muzułmańskich braci i sióstr, podlegają poniższemu proroczemu ostrzeżeniu:

„Ci, którzy nie troszczą się o sprawy muzułmanów, nie należą do nich (tj. nie należą do muzułmanów)” (Tabarani, Saghir, II, 131/1907/Bayhaqi, Shuab, VII, 361).

Pozostać obojętnym na ból brata lub siostry to poważne przestępstwo. Sariyy-i Saqati (niech Allah się nad nim zmiłuje) opisuje ten brak empatii i moment, w którym popadła w taką nieuwagę, a następnie żal tej osoby, w następującej historii:

„Pewnego dnia spłonął targ w Bagdadzie. Jeden z moich uczniów podbiegł do mnie i powiedział: »O Mistrzu! Cały targ w Bagdadzie spłonął, a ocalał tylko twój sklep. Gratulacje«. Nie zważając na sklepy moich innych muzułmańskich braci, powiedziałem »Alhamdulillah« w imieniu moich własnych nafs. Jednakże od trzydziestu lat proszę o przebaczenie za tę chwilę nieuwagi”[14].

10. Strój tych, którzy wkraczają na drogę Khwadżagan, nie może różnić się od stroju innych wiernych (muslim, murid). Na tej drodze nie nosi się turbanów, koron ani innych wyróżniających szat. Nie przywiązują wagi do wyglądu ani formy, która różniłaby ich od innych, i nie ubierają się inaczej. Wolą żyć skromnie. Każdy uczeń nosi to, co jest wymagane w jego zawodzie, a jego forma i strój nie różnią się od stroju rówieśników. Bycie derwiszem nie opiera się na formie, ale na sercu.

Yunus Emre trafnie opisuje tę prawdę w następujący sposób: To, co nazywają derwiszem, nie wynika z szaty czy turbanu. Gdyby bycie derwiszem wynikało z turbanu czy szaty, My również kupilibyśmy je za 30 lub 40 (monet).

Mawlana Khalid-i Baghdadi (niech Allah się nad nim zmiłuje) powiedział:

„Istotą tariqah jest przyjęcie credo ahl as-sunnah wa al-dżama’, czyli grupy zbawionych (firqa’yi nażat). Chodzi o wykonywanie swoich uczynków z dbałością i unikanie pobłażliwości, o ciągłe zwracanie się do Allaha i uważanie się za zawsze pod Jego opieką. Chodzi o odwrócenie się od ozdób i przyjemności tego świata, a właściwie od wszystkiego innego niż Allah (masiwa) i osiągnięcie stanu ihsan, opisanego w hadisie, czyli bycia zawsze razem, z Allahem (aby zminimalizować cielesne pragnienia i doskonalić duchowy potencjał najlepiej, jak potrafimy). Ta ścieżka polega na oddawaniu się dhikr i tafakkur, tak jak czyni się to w samotności, nawet jeśli przebywa się wśród ludzi. Ponadto, polega na poznawaniu nauk religijnych i czerpaniu z nich korzyści, a także na pomaganiu innym poprzez szczere stosowanie zdobytej wiedzy. Polega ona na ukrywaniu swojego stanu duchowego przed innymi wierzącymi poprzez ubieranie się tak, jak oni się ubierają, aby uniknąć ostentacji (riya) i arogancji (‘ujb)[15].

Droga Khwadżagan ma zatem na celu, aby poprzez przestrzeganie tych i innych podobnych zasad, islam był przeżywany z wielką miłością, pasją i entuzjazmem wiary. Podstawowym fundamentem tasawwuf i jego najważniejszym kapitałem jest miłość, a najlepszym jej przejawem są dobre maniery i adab. Bez miłości i adab nie jest możliwy rozwój duchowy. W przeciwnym razie, co pozostanie po modlitwie? Zachowanie wobec innych i charakter będą suche. Przyczyna i marnowanie zmęczenia. Człowiek nie zazna żadnej przyjemności z wiary, kultu ani służby innym. Mawlana Dżalaluddin Rumi (niech Allah się nad nim zmiłuje) tak mówi na ten temat:

„Mój rozum zapytał moje serce: „Czym jest religia?” Wtedy moje serce wyszeptało do ucha mojego rozumu: „Religia to maniery (adab)”. 

Naqszbandi Tariqat - Stambuł, Turcja

Bibliografia

[1] Hurufizm był mistyczną kabalistyczną doktryną suficką, która rozpowszechniła się na obszarach zachodniej Persji, Anatolii i Azerbejdżanu pod koniec XIV – na początku XV wieku. Słowo „huruf” dosłownie oznacza „litery” (przyp. tłum.).

[2] W przeciwieństwie do karamy (charyzmatów), istidraj (istidradż) to niezwykłe czyny dokonywane przez niewierzących, grzeszników i mutaszajjichów (osoby udające świętych, choć nimi nie są). Stany te są boską próbą i pociągną ich ku zagładzie (zwykle związane są z czarnoksięstwem i demonami).

[3] Bayhaqi, Shuab, III, 304;

[4] Muhammad Bakir, Makamat-i Hazreti Hace Naqshiband, Buchara, 1328/1910, s. 58

[5] Yaqub Charhi, The Treatise of Unsiyye (thk. Muhammad Nezir Rancha), Islamabad 1983, s. 23-35. 14.

[6] Muhammad Parsa, ibidem, s. 62-63

[7] Muhammad Parsa, ibidem, s. 24-25

[8] Muhammad Qadi Samarkandi, Silsile al-Arifin wa Tazkira al-Siddiqin, Suleymaniye Ktp, Hajji Mahmud, no. 2830, w., 175b

[9] Zob. Saladyn ibn Mubarak al-Bukhari, Anisu al-Talibin wa Uddet al-Salikin, s. 10-10. 66 s. 66, Is Publications, Stambuł 2003.

[10] Rushdi, Malfuzat, s. 34, (w Kulliyat-i Baqi Billah, pub autorstwa Abu'l Hasana Zayda Faruqi i Burhana Ahmada Faruqi, Lahore 1967).

[11] Abdurrahman Jami, Nefahatu al-Uns min Hadarati al-Quds (ks. Mahmoud Abidi), Teheran 1375 AH/1996, s. 2. 384.

[12] Abdul Khaliq Gujcduwani, Vasaya, Bayazit Devlet itp., Valiyuddin Efendi, nie. 3229, papier. 11a.

[13] Salahaddan ibn Mubarak al-Bukhari, ibid, s. 13. 278-279; Abu al-Qasim, al-Risalet al-Bahaiyya, dokument. 74b-75b; Muhammad Bakir, ibid., s. 23. 79-81.

[14] Hatib al-Baghdadi, Historia, IX, 188; Thahabi, Siyer, XII, 185-186.

[15] As’ad Sahib, Maktubat-ı Mevlana Khalid, Stambuł 1993, s. 20. 121-122, (4. list).

Źródło: Osman Nuri Topbaş, Złoty łańcuch przekazu mistrzów drogi Naqshinandi

Osman Nuri Topbaş (ur. 1942) to współczesny turecki mistrz sufi, pisarz i lider duchowy nakszbandijskiego zakonu sufickiego z siedzibą w Stambule w Turcji. Jest uważany za jednego z czołowych współczesnych przedstawicieli tradycji sufi, łącząc tradycyjne nauczanie z praktycznym podejściem do życia...